Instrukcja obsługi

Jeśli uruchamiasz program po raz pierwszy na nowym komputerze, najpierw postępuj zgodnie z punktem 10 — „Uruchomienie na innym komputerze”.

Uruchom plik Uruchom.cmd. Uruchamiacz sprawdzi wymagane składniki i otworzy program w domyślnej przeglądarce. Okno konsoli zamknie się automatycznie, a program będzie nadal działał. Gdy wykryje braki, pokaże narzędzie przygotowania komputera. Rozliczenia działają lokalnie i nie wymagają internetu. Aby zakończyć pracę, wybierz „Zakończ program” u góry strony. Samo zamknięcie karty przeglądarki nie kończy działania programu.

1. Wybierz „Utwórz pierwszy rok”. Wpisz rok oraz nazwę swojego związku.
2. Gdy program nie ma bazy poprzedniego roku, wpisz stan banku i kasy na początek roku. Jeśli środków nie było, wpisz 0,00.
3. W oknie „Składki od firm” dodawaj i edytuj firmy, a w oknie „Składki od członków” — członków związku. W każdym oknie znajdziesz tabelę składek, listę płatników z przyciskami edycji i usuwania oraz historię wpłat. Wpisy mające historię rozliczeń i firmy z przypisanymi członkami są archiwizowane; pozostałe można usunąć.
4. Dodawaj wydatki, wpływy i składki. Jedna operacja może być częściowo opłacona z banku, a częściowo z kasy.

Przy dodawaniu członka możesz wybrać nazwę firmy z rozwijanej listy firm dodanych w oknie „Składki od firm”. Pole jest opcjonalne: pozostaw „Bez przypisanej firmy”, jeśli nie znasz jeszcze firmy. Później wybierz „Edytuj” na liście członków i uzupełnij lub zmień przypisanie. Przypisanie nie tworzy wpłaty. Przy tworzeniu kolejnego roku przenoszone są także powiązania członków z firmami.

Przycisk „Archiwizuj” zachowuje firmę lub członka, także gdy nie mają jeszcze wpłat. Aby przywrócić płatnika, zaznacz „Pokaż także archiwum” na odpowiedniej liście i kliknij „Przywróć” przy jego nazwie. Płatnik znów będzie dostępny do wyboru przy wpłacie. W formularzu wpłaty zarchiwizowani płatnicy są oznaczeni w osobnej grupie; przed nową wpłatą należy ich przywrócić. Przycisk „Usuń” usuwa wpisy bez historii i powiązań; wpisy z rozliczeniami lub przypisanymi członkami przenosi do archiwum.

W tabelach składek od firm i członków kliknięcie pustej komórki miesiąca otwiera formularz wpłaty, w którym rok i miesiąc są ustalone przez wybraną komórkę. Pole „Data wpłaty” działa jak pozostałe pola daty: możesz kliknąć ikonę kalendarza i wybrać dzień albo wpisać datę z klawiatury. Program pozwala zapisać tylko datę z wybranego miesiąca; sprawdza także lata przestępne. Na przykład po kliknięciu lutego 2026 i wybraniu dnia 15 data wpłaty wyniesie 15.02.2026, a składka będzie widoczna w lutym zarówno w tabeli, jak i w zestawieniu. Tak samo działa dodawanie kolejnej wpłaty i edycja z podglądu tej komórki. Aby wybrać inny miesiąc, zamknij formularz i kliknij właściwą komórkę.

Przycisk „+ Dodaj składkę” oraz edycja z „Historii wpłat” nadal pozwalają podać pełną datę wpływu i osobno miesiąc składkowy, np. przy opóźnionej wpłacie. W takim przypadku tabela pokazuje miesiąc składkowy, a zestawienie — miesiąc faktycznego wpływu. Wcześniejsze wpisy nie są automatycznie zmieniane.

Starsze bazy programu są aktualizowane automatycznie przy otwarciu. Przed aktualizacją program zapisuje kopię w folderze bazy/kopie z dopiskiem przed-aktualizacja-v2. Dotychczasowi członkowie początkowo nie mają przypisanej firmy; można ją uzupełnić przy edycji.

Dodawanie wydatków i wybór miesiąca

W oknie „Wydatki” pojedyncze kliknięcie nazwy miesiąca w pasku miesięcy pokazuje jego wydatki. Podwójne kliknięcie otwiera formularz dodawania nowego wydatku dla tego miesiąca. Tak samo działa nazwa wybranego miesiąca w nagłówku. Przycisk „+ Dodaj wydatek” otwiera formularz po jednym kliknięciu. W zamkniętym roku pasek miesięcy służy wyłącznie do przeglądania.

Przycisk „+ Dodaj wydatek” otwiera formularz z listą „Miesiąc wydatku”. Domyślnie wybrany jest miesiąc aktualnie wskazany w programie. Możesz wybrać inny miesiąc; data operacji zostanie do niego dopasowana, z zachowaniem dnia, jeśli występuje on w tym miesiącu. Przy zmianie np. 31 stycznia na luty program ustawi ostatni dzień lutego. Zmiana daty operacji aktualizuje też miesiąc na liście. Po kliknięciu „Zapisz” program pokaże wydatki z miesiąca zapisanej operacji.

Po wypełnieniu formularza kliknij „Zapisz”. Dopiero wtedy program zapisuje dane do bazy na dysku. Dotyczy to m.in. wydatków, wpływów, składek, firm, członków i ustawień. Wpisanie danych i zamknięcie formularza bez zapisu nie zapisuje zmian. Nie ma dodatkowego zapisywania całego roku.

Wyjątkiem jest zmiana kategorii podatkowej bezpośrednio w tabeli KAS: wybór z listy zapisuje się od razu. Import i utworzenie roku zapisują dane po zatwierdzeniu odpowiedniego przycisku. U góry programu pojawia się potwierdzenie „Zapisano o…”.

Nowe wydatki i wydatki wczytywane z arkusza mają domyślnie kategorię „Zwolniony — wydatek związany z przychodami zwolnionymi”. W pomocniczym rozliczeniu KAS są wykazywane oddzielnie od kosztów podatkowych. Kategorię można zmienić przy wpisywaniu wydatku lub w oknie KAS. Dotychczas zapisane kategorie pozostają zachowane.

Nowe wpłaty — składki od firm, składki członków i pozostałe wpływy — mają domyślnie kategorię „Przychód zwolniony”. Dotyczy to także nowych wpłat importowanych z arkusza. Możesz wybrać inną kategorię. Wcześniej zapisane kwalifikacje nie są zmieniane automatycznie.

Edycja środków na początku roku

Wybierz „Bank i kasa” → „Edytuj salda początkowe” albo przejdź do „Ustawienia” → „Środki na początku roku” i wybierz ten sam przycisk. Wpisz osobno stan banku i gotówki w kasie na 1 stycznia wybranego roku, opcjonalnie podaj powód zmiany, a następnie kliknij „Zapisz”. Kasa musi wynosić co najmniej 0,00 zł; saldo banku może być ujemne, np. przy debecie.

Możesz zmienić także salda pobrane z bazy poprzedniego roku. Ręcznie ustalone kwoty pozostają zapisane po odświeżeniu i ponownym uruchomieniu programu. Przycisk „Pobierz salda poprzedniego roku” pozwala ponownie zastąpić je saldami końcowymi wcześniejszego roku. Po zmianie tamtej bazy pojawi się informacja o potrzebie sprawdzenia otwarcia.

Przed zapisem zmiany sald program wykonuje dodatkową kopię z dopiskiem przed-zmiana-sald. Zmiana wraz z kwotami przed i po korekcie oraz podanym powodem trafia do historii w ustawieniach. Bieżące salda, zestawienia miesięczne i wydruki są przeliczane na podstawie nowych kwot. Jeśli istnieje już baza kolejnego roku, program zasygnalizuje w niej potrzebę aktualizacji otwarcia. W zamkniętym roku najpierw wybierz „Otwórz rok do edycji”.

Każdy rok to osobny plik bazy/zwiazek-ROK.sqlite. Po utworzeniu kolejnego roku program sam pobierze salda końcowe poprzedniego oraz, na życzenie, aktywne firmy i członków. Nie przenosi wpłat. Wybór roku jest w lewym panelu.

Jeśli poprzedni rok jest nadal edytowany i zmienią się jego salda, pojawi się informacja o aktualizacji otwarcia. Przycisk pokazuje konkretne salda przed zatwierdzeniem. Importowane lata o różnych identyfikatorach związku nie są automatycznie łączone.

Zamknięcie roku w ustawieniach chroni go przed edycją. Można nadal przeglądać i drukować dane. Ponowne otwarcie wymaga wybrania odpowiedniego przycisku i jest odnotowywane w historii.

• Bank = saldo otwarcia banku + otrzymane wpływy do banku − wydatki z banku − wypłaty do kasy + wpłaty z kasy.
• Kasa = saldo otwarcia kasy + otrzymane wpływy do kasy − wydatki z kasy + wypłaty z banku − wpłaty na bank.
• Bank + kasa = początkowe środki + wpływy − wydatki.
• W tabeli składek miesiąc oznacza miesiąc, za który wpłacono składkę. W podsumowaniu finansowym decyduje rzeczywista data wpływu pieniędzy.
• Przesunięcia między bankiem a kasą nie są dochodem ani wydatkiem. Kwoty są liczone dokładnie do grosza.

W „Bank i kasa” można porównać obliczone salda ze stanem wyciągu i gotówką na wskazany dzień. Program ostrzega o ujemnej kasie w historii operacji.

W zestawieniu nad słupkami każdego miesiąca znajdują się kwoty wpływów (zielone) i wydatków (brązowe), w złotych. Na węższym ekranie wykres można przewijać poziomo, aby zobaczyć wszystkie miesiące.

W „Bazy i import” wybierz plik XLS/XLSX zgodny z szablonem z katalogu zasoby. Stary XLS odczytuje zainstalowany LibreOffice. Arkusz źródłowy nie jest zmieniany.

Podgląd pokaże wydatki, składki, inne wpływy i wypłaty z banku do kasy. Roczne sumy i odwołania do składek są pomijane, by nie powielać wpłat. Uzupełnij brakujące daty i miejsce wpłaty. Dla składek suma wpisanego banku i kasy musi być równa kwocie z arkusza. Import zapisuje wszystkie pozycje jednocześnie albo nie zapisuje żadnej.

Salda otwarcia nie są nadpisywane przez import operacji. Najpierw ustaw właściwy rok i sprawdź te salda w ustawieniach. Podgląd pokazuje wartości odczytane z arkusza. Program blokuje ponowny import identycznego pliku do tego samego roku. Zmieniony plik jest nowym importem — sprawdź, czy nie zawiera już wprowadzonych pozycji.

Dołączony plik finanse.xlt.xls jest pustym szablonem z oznaczeniem 2023 i formułami. Program nie tworzy na jego podstawie fikcyjnych wpłat ani wydatków.

Przycisk „PDF / wydruk” pobiera raport z nazwą rozliczanego związku, logo OPZZ i stopką twórcy. Otwórz pobrany PDF i wydrukuj go. Raport miesiąca obejmuje wydatki, wpływy, składki, przesunięcia i stan banku oraz kasy. Każdy miesiąc można wydrukować oddzielnie. Długie raporty mają powtarzane nagłówki tabel i numery stron.

„Bilans roczny · KAS” zawiera zestawienie wpływów, wydatków, sald i pomocnicze rozliczenie podatkowe do CIT-8/CIT-8/O. Jest zestawieniem ewidencji płatności, nie ustawowym bilansem księgowym ani deklaracją podatkową. Nie wysyła deklaracji i nie generuje pliku JPK.

Każdy wpływ i wydatek wymaga przypisania kategorii podatkowej. Zwolnienie dochodu przeznaczonego na cele statutowe wpisuje się w „Korekty i podatek”; zwolnione składki można zakwalifikować jako przychody zwolnione. Koszty przychodów zwolnionych trzeba oddzielić od kosztów podatkowych. Program nie ustala sam spełnienia warunków zwolnienia ani prawa do stawki 9%.

W korektach wpisz różnice między płatnościami a przychodami i kosztami podatkowymi, odliczenia i wpłacone zaliczki. Opisz podstawę korekt oraz zwolnień. Wyliczenie dotyczy jednego koszyka dochodów; nie obejmuje osobnego rozliczenia zysków kapitałowych, wielu stawek równocześnie ani podatku od wydatkowania wcześniej zwolnionego dochodu na inne cele. Gdy takie zdarzenia występują, zestawienie służy jako materiał do odrębnego rozliczenia.

Przy nieustalonych kategoriach, błędnych korektach lub braku stawki program pozostawia podstawę i podatek niewyliczone. Wynik kasowy jest zawsze pokazany oddzielnie. Podstawa i podatek są zaokrąglane do pełnych złotych.

Źródła sprawdzone 18.10.2026:

• Formularze CIT Ministerstwa Finansów: CIT-8 oraz CIT-8/O. Program nie utrwala numerów pól, które mogą się zmieniać.
• Ustawa o CIT, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 554, art. 17 ust. 1 pkt 39 i 40: warunkowe zwolnienia dochodu związków i składek.
• Zmiana Dz.U. 2026 poz. 779: nie zmienia wskazanych punktów art. 17.

Dla wcześniejszych lub kolejnych lat należy sprawdzić właściwe przepisy i formularze.

Przed pierwszą zmianą danego dnia powstaje kopia dzienna. Import, aktualizacja otwarcia, zamknięcie i przywrócenie bazy poprzedzane są dodatkową kopią. Możesz też sam wykonać kopię przyciskiem w „Bazy i import”.

„Eksportuj bazę” pobiera plik wybranego roku. W drugim programie wybierz „Import bazy”. Jeśli rok już istnieje, program poprosi o potwierdzenie zastąpienia i wykona kopię wcześniejszych danych. Przywrócenie kopii działa analogicznie. Kopie na tym samym dysku nie chronią przed jego awarią — okresowo skopiuj folder bazy na własny nośnik.

Narzędzie Przygotuj-komputer.cmd jest częścią programu. Działa na Windows 10/11 także wtedy, gdy Python nie jest jeszcze zainstalowany. Korzysta z wbudowanych składników Windows: Windows PowerShell i .NET. Nie wymaga aplikacji Codex.

Instalacja z gotowej paczki

1. Otwórz Instalator-Finanse-zwiazku-1.9.exe. Instalator zawiera cały program; nie potrzebuje pliku ZIP obok siebie ani wcześniej zainstalowanego Pythona.
2. Wybierz katalog programu. Domyślnie jest to Dokumenty\Finanse związku. Wybierz miejsce, do którego masz prawo zapisu, i kliknij „Zainstaluj”.
3. Instalator rozpakuje program i utworzy na pulpicie trzy skróty: „Finanse związku - Instrukcja”, „Finanse związku - Przygotuj komputer” oraz „Finanse związku - Uruchom”.
4. Przy pierwszym uruchomieniu na tym komputerze otwórz „Przygotuj komputer”, sprawdź wyniki i uzupełnij brakujące składniki. Potem korzystaj ze skrótu „Uruchom”. Skrót „Instrukcja” otwiera tę instrukcję w przeglądarce.

Skrót „Finanse związku - Uruchom” ma własną ikonę programu z katalogu zasoby (plik finanse-zwiazku.ico). Instalator ustawia ją automatycznie, także przy aktualizacji starszej wersji. Pozostaw ten plik w katalogu programu, aby Windows mógł wyświetlać ikonę.

Paczka zawiera program bez rozliczeń, danych firm i list członków. Własne bazy przenieś zgodnie z opisem poniżej. Ponowna instalacja w tym samym katalogu zachowuje foldery bazy, runtime i diagnostyka. Przed aktualizacją zakończ pracę programu. Zastępowane pliki programu i istniejące skróty o tych samych nazwach są kopiowane do podfolderu .instalator.

Możesz też rozpakować Finanse-zwiazku-1.9.zip do własnego katalogu i uruchomić Przygotuj-komputer.cmd. Samo rozpakowanie ZIP nie tworzy skrótów na pulpicie. Instalator nie wymaga internetu; połączenie jest potrzebne dopiero do pobrania brakujących składników przez narzędzie przygotowania komputera.

Przeniesienie danych

1. Na dotychczasowym komputerze zapisz otwarte formularze i wybierz „Zakończ program”. Wcześniej możesz wykonać dodatkową kopię w „Bazy i import”.
2. Skopiuj foldery program, zasoby i bazy, oba pliki Uruchom.cmd, Przygotuj-komputer.cmd oraz INSTRUKCJA.html. Folder „bazy” zawiera lata rozliczeniowe i ich kopie. Zamiast kopiować bazy możesz wyeksportować poszczególne lata, a później zaimportować je na nowym komputerze.
3. Umieść program w lokalnym katalogu, do którego masz prawo zapisu, np. Dokumenty\Finanse związku. Jeżeli przenosisz archiwum ZIP, najpierw je rozpakuj.
4. Na nowym komputerze otwórz Przygotuj-komputer.cmd. Zaczekaj na wyniki diagnostyki.
5. Jeśli są braki, użyj „Zainstaluj braki”. Dokończ ewentualne pytania standardowych instalatorów. Po instalacji narzędzie ponownie sprawdzi komputer.
6. Gdy pojawi się komunikat „Komputer jest gotowy do rozliczeń”, kliknij „Uruchom program”. Później korzystaj bezpośrednio z Uruchom.cmd.
7. Sprawdź listę lat oraz salda banku i kasy. Jeśli używasz eksportów zamiast skopiowanego folderu „bazy”, wczytaj je w „Bazy i import”.

Foldery tmp i diagnostyka oraz pliki dzienników nie są potrzebne do przeniesienia rozliczeń. Folderu runtime nie trzeba kopiować: środowiska Pythona mogą zależeć od konkretnego komputera, więc narzędzie przygotuje nowe. Jeżeli skopiujesz cały katalog razem z runtime, narzędzie zweryfikuje zapisane ścieżki i pominie niedziałające interpretery.

Co sprawdza narzędzie

• System Windows oraz dostępność przeglądarki.
• Działający Python w wersji 3.11 lub nowszej.
• Biblioteki do arkuszy XLSX i wydruków PDF w wersjach wymaganych przez program.
• Komplet plików programu i logo OPZZ.
• Możliwość zapisu w katalogu programu.
• Tworzenie baz SQLite i kopii zapasowych w pamięci.
• Połączenie lokalne na adresie 127.0.0.1, używane przez przeglądarkę.
• Wygenerowanie próbnego PDF-u z polskimi znakami, bez zapisu rozliczeń.
• Opcjonalnie: LibreOffice do importu XLS i instalator Windows WinGet.

Diagnostyka nie otwiera baz rozliczeniowych ani danych członków. Test zapisu tworzy i usuwa wyłącznie własny plik próbny. Wyniki są zapisywane w diagnostyka\raport-srodowiska.txt oraz w pliku JSON. Przycisk „Otwórz raport” pokazuje wersję tekstową. Raport zawiera ścieżki instalacji i komunikaty testów.

Instalacja brakujących składników

Przycisk „Zainstaluj braki” pokazuje plan instalacji i wymaga jego zatwierdzenia. W razie braku Pythona uruchamia instalację Python 3.13 dla bieżącego użytkownika za pomocą WinGet. Brakujące biblioteki instaluje z PyPI do osobnego środowiska runtime\python-env-…, zgodnie z plikiem program\requirements.txt. Nie dopisuje bibliotek do Pythona należącego do innego programu. Po zakończeniu sprawdza wynik instalacji.

Przycisk „LibreOffice (XLS)” uruchamia opcjonalną instalację LibreOffice przez WinGet. Jest ona potrzebna tylko do importowania starych arkuszy XLS. Praca z bazami, arkuszami XLSX i wydrukami PDF nie wymaga LibreOffice. Jego instalator może poprosić o uprawnienia administratora.

Do pobierania składników potrzebny jest internet. Samo sprawdzanie komputera oraz późniejsze prowadzenie rozliczeń działa bez internetu. Jeśli pobieranie nie powiedzie się, narzędzie pokaże komunikat; po przywróceniu połączenia ponów sprawdzenie i instalację.

Jeśli komputer nie ma WinGet lub organizacja blokuje instalację przez WinGet, kliknij odnośnik „Oficjalne strony instalatorów” na dole okna. Zainstaluj brakującego Pythona, LibreOffice albo „Instalator aplikacji” Microsoft z podanej oficjalnej strony, a następnie kliknij „Sprawdź ponownie”. Przy ręcznej instalacji Pythona wybierz pełny instalator zawierający pip i venv. Narzędzie nie zmienia polityk bezpieczeństwa Windows ani nie omija pytań instalatorów.

Gdy problem dotyczy prawa zapisu, przenieś folder programu do własnych Dokumentów. Gdy brakuje plików programu lub logo, skopiuj je ponownie. Gdy blokowane jest połączenie lokalne lub instalacja wymaga uprawnień, pokaż raport osobie obsługującej komputer. PDF-y na Windows korzystają z czcionki Arial; jej brak należy uzupełnić przez naprawę standardowych czcionek systemu Windows.

Dokumentacja źródeł instalacji:

• Instalowanie programów przez WinGet — Microsoft.
• Python dla Windows — oficjalne instalatory.
• Oddzielne środowiska Pythona — dokumentacja venv.
• LibreOffice — oficjalna strona pobierania.

Program działa dla jednej osoby na jednym komputerze. Folder baz przechowuje dane lokalnie bez dodatkowego szyfrowania. Nie należy współdzielić aktywnej bazy przez folder sieciowy. Do przechowywania danych używaj chronionego konta Windows.

Twórca: MOZ PZiS „Rokita” w Brzegu Dolnym. Logo OPZZ pochodzi z dołączonego katalogu zasoby.